GELENEKSEL TÃœRK TÄ°YATROSU
Geleneksel Seyirlik Oyunlar : Eskiden Ilgaz ve bilhassa köylerinde erkek ve kadınların ayrı ayrı seyirlik oyunlar oynadıkları bilinmektedir. Bu oyunlar genellikle düğünlerde gelin ve damat evlerinde(güvey odası) yapılan, çeşitli dekorların,çalgı aletleri kullanılarak orada bulunanlarında zaman zaman oyuna katılarak neşeli ve eğlenceli zaman geçirmeleri sağlanmaktadır.
Köy seyirlik Oyunları : Bu oyunlarda genel olarak düğünlerde(güvey odası),askere gönderme ve uzun kış gecelerinde köy odalarında eğlence amaçlı olarak oynanır. Bu oyunlar-dan birkaç örnek verelim.
KARA OYUNU
(Oynanış Şekli)
            Fesler değişir herkes yanındakinin fesini giyer ve der akap her biri birer (paşa) unvanını alır. Feslere çok dikkat etmek lazım. Fesler mütemadiyen değiştiği için mutat sözü söylerken yanındakilerin başlarında kimlerin fesi varsa onun ismi zikredilir. Mesela sağ taraftaki şahsın başında Ahmet’in fesi solundakinin başında Mehmet’in fesi varsa ''Selam geldi Ahmet paşadan selam söyle Mehmet paşaya. '' demek lazım.Yanılan şahsın yüzüne bir kara çalınır ve bu kara yediye kadar devam eder.Mesela '' Selam geldi bir karalı Ahmet Paşadan selam söyle üç karalı Talat Paşaya.'' denir ve kara yedi oldu mu yanılan kimse '' Yedi Karalı Berbat Paşa '' unvanını alır.
             Aynı tür eğlenceler, askere gidecek olan delikanlıların arkadaşları tarafından tertip edilmesi ile yine aynı eğlenceler yapılmaktadır. Günümüzde bu oyunlar çok az köyümüz dışında ne yazık ki unutulmuştur.
ŞİLDİR ŞİP
(Oynanış Şekli)
Herkes sağ elini, kendi sol elini yanındakinin göğsüne kor ve bu suretle halka vari birbirlerine raptedilmiş olur. Ebenin işareti ile aksinin yaparlar. Yani bu defada sağ el, sağ tarafınkinin sol
yanındakinin eli berikinin göğsüne gelmiş olur bu hareket birbirini müteakip gayet süratle yapılır ki göz ilişmez.
Şildir şip : Yahut Kildir Kip : Bu tabir vaktiyle Çankırı gençleri arasında '' Kimseye söyleme,başkası duymasın.'' manasında kullanılan bir argo imiş.
ÅžAMDAN OYUNU
(Oynanış Şekli)
Herkes karşısındakini eş tutar birisinin eline bir şamdan verilir.
Eşi '' Eşim eşim şaşkın eşim, Kulağı kuyruğu düşkün esim.Sen onu elindekini ne tutup durursun veri ver şuna o tutsun ''hitabında bulunur.
Eli ile işaret ettiği şahsın eşi derhal '' O tutamaz ancak ... tutar.'' cevabını verir.
Kimin ismini verdiyse ve yahut işaret ettiyse onun eşi cevap verir. Ağır gelirse veyahut cevap vermezse şamdan ona verilir.
Bu oyun bazen hayvanatın sesini takliden yapılır. Mesela kedi gibi miyavlayarak başlar. Cevabı da aynı sesi takliden verilmelidir
KABAK OYUNU
(Oynanış Şekli)
Dört beş kişi ile oynanmaktadır.Daha fazla da olabilir.Oyuncuların her birine bir numara verilmektedir.
Oyuna başlarken şu söylenir.
'' Ektim biçtim bizim tarla da (herhangi bir oyuncunun numarasını söyler)
kabak olur ''der.
Numarası söylenen oyuncu hemen karşılık vermek zorundadır.
Şu karşılığı verir.
''(Kendi numarasını söyler) kabak olmaz''der.
Bu kez oyuna baÅŸlayan oyuncu soru sorar.
''Ya kaç kabak olur?''
Başlangıçta numarasını söylediği oyuncu
''(Herhangi bir oyuncunun numarasını söyler) kabak olur ''der.
Numarası söylenen
''(numarasını söyleyerek) kabak olmaz.''der.
Oyun aynı şekilde devam eder.
Cevap vermesi gerektiği halde cevap vermeyen yada geç cevap veren oyuncu cezalandırılır. Bir tarafı düğüm yapılmış havlu ile eline vurulur.Bu oyuncu yanıldıktan sonra oyunu baştaki soru ile tekrar başlatır.
Örnek oyun:
5 oyuncu var. Numarası söylenen oyuncu hemen cevap vermek zorundadır.Başka oyuncu cevap verirse yanlış cevap veren oyuncu cezalandırılır.Oyun kaldığı yerden devam eder.
Oyundaki konuşmalar şöyle gerçekleşir:(5 numaralı oyuncu oyuna başlasın. İstediği numarayı söyleyebilir. Beş oyuncu olduğu için 1 ile 5 numara arasında bir sayı olmalıdır.
5: Ektim biçtim bizim tarlada 1 kabak olur.
1: 1 kabak olmaz.
5: Ya kaç kabak olur?
1: 3 kabak olur.
3: 3 kabak olmaz.
1: Ya kaç kabak olur?
1: 4 kabak olur. (burada 1 numaralı oyuncu geç cevap vermiş olsun ve bu
yüzden cezalandırılsın. Eline bir tarafı düğüm olan havlu ile vurulsun.)
oyun ÅŸu ÅŸekilde devam eder:
1: Ektim biçtim bizim tarlada 2 kabak olur.
2: 2 kabak olmaz.
1: Ya kaç kabak olur.
2: 5 kabak olur.
3: (3 numaralı oyuncu yanlışlıkla 5 numaralı oyuncu yerine cevap vermiş
olsun ve cezalandırılsın.)
oyun kaldığı yerden devam eder.
5: 5 kabak olmaz.
oyun bu şekilde devam eder. Oyuncular oyunu istedikleri zaman bırakabilirler.
ASKERE GÖNDERME OYUNU
(Oynanış Şekli)
           Askere gönderilecek 10 kişi seçilir. Hepsi odadan dışarı çıkarılır.Oyuncular seçilirken bu oyunu bilmeyen kişilerin seçilmesine dikkat edilir.Teker teker içeri alınır. 4 kişi ve 2 kilim oyun için hazırlanır. Bir kilim yere serilir. 2 kişi bunu çekmek ile görevlendirilir. Diğer 2 kişi
ikinci kilimi perde gibi tutarlar. Bunun nedeni ise teker teker alınan kiÅŸilerin yere serilen kilimi çekmekle görevli 2 kiÅŸiyi görmemesini saÄŸlamaktır. Askere gönderilecek kiÅŸi kilimin ön tarafına dikilir. 2 kiÅŸi kilimi perde ÅŸeklinde tutar. DiÄŸer iki kiÅŸi kilimin çekileceÄŸi anı beklerler.Askere gönderilecek kiÅŸiye karşısına oturan bir kiÅŸi sorular sorar. Bu soruların sorulmasının amacı kiÅŸinin dikkatini dağıtıp boÅŸ bulunduÄŸu bir anda kilimin çekilerek yere düşürülmesidir. Adını, soyadını, okulu , iÅŸi gibi sorular sorulmaktadır.Soruları soran kiÅŸi kiÅŸinin adını söyleyerek "... askere gönderelim "der. Arkada kilimi çekmek için bekleyen iki kiÅŸi kilimi aniden çekerler ve oyuncu yere düşer.Daha sonra diÄŸer kiÅŸiler teker teker bu ÅŸekilde askere gönderilir OYUN-SPORÂ
           Ilgaz ve köylerinde çocuklar tarafından oynanan oyunlar genellikle her yerde bilinen; futbol, ip atlama, çizgi, sek sek, çelik-çomak (met), saklambaç, yağ satarım bal satarım, dalya, körebe, uzun eşek, güvercin taklası, birdir bir, bilye, uçurtma uçurma, kızak kayma (kışın) gibi oyunlar oynanır. Ne yazık ki kültürümüzde önemli bir yere sahip olan bu oyunlar gelişen teknoloji yüzünden unutulmaya yüz tutmuş, çocuklarımız boş zamanlarını bilgisayar ve internet oyunları gibi uğraşlarla geçirmektedirler. İyi bir okula yerleşmek için dershanelere ve okul yetiştirme kurslarına katılımda son yıllarda artış olmuştur. Oyun ve spora zaman pek kalmamaktadır.
           Büyükler ise, köylerimizin bazılarında düğünlerde yağlı ve karakucak güreşleri, düğünlerde damat tarafından verilecek pişmiş tavuk için gençler koşu düzenlerdi. Yine köylerde atın bol olduğu zamanlarda at yarışları yapılırdı. Şimdi köylerde at kalmadığı için bu kültürde kendiliğinden yok olmuştur.
HALK OYUNLARI
Ilgaz ve köylerinde halk oyunları genellikle kadınlar ayrı erkekler ayrı olarak oynanır. Düğünlerde kadınlar ayrı olarak def eşliğinde kaşıklar kullanarak karşılıklı olarak oyun oynanır. Kadınlar arasında halay çekilmez. Erkekler ise, davul –zurna eşliğinde halay (alay) çekler. Halay oyunları; sallama,tek ayak, çift ayak, üç ayak, ekinci gibi çeşidi vardır. Köylerde ateş yakılıp etrafında simsim oyunu oynanır. Bazı köylerde deve oyunu (seyirlik) oynanır. Bağlama (saz) eşliğinde karşılıklı kişiler oyun oynar. Günümüzde bu kültürümüzde değişerek davul-zurna ve def aletlerinin yerini orkestra ve müzik setlerine bırakmıştır.
GELENEKSEL HALK SANATLARI
Giyim-Kuşam : İlçemiz köylerinde ve merkezinde eskiden kadın ve erkeklerin giydiği halende çeşitli etkinliklerde, düğünlerde giyilen geleneksel giysilerimizi yaşatmaya yeni nesillere taşımaya devam etmekteyiz... İlçemiz ve köylerinde eskiden kadınlar "üç etek" denilen üç parçalı etek, üst kısma salta denilen içi astarlı gömlek, belde kalın kuşak, üstünde kırmızı çubuklu "Öğnük" adı verilen örtü, alt kısımda paça kısmı lastikli geniş don giyerlerdi. Başa "taç" üstüne çember adı verilen örtü (Başörtü), bazı yerlerde çember üzerine bağlanan "çeki" denilen siyah bez bağlanırdı. Ayrıca boydan elbise olan "Bindallı" adı verilen elbisede giyilirdi.
   Erkekler "zıpka" denilen siyah bezden yapılmış pantolon, daha sonraları ise "süvari pantolonu" denilen kalça kısmı geniş, alt paça kısımlar dar ve düğmeli olan pantolon, üstüne ceket ve şapka giyerlerdi. Bunlar bugün sadece törenlerde, bayramlarda ve düğünlerde "halk oyunları kıyafeti" olarak giyilmektedir.
Geleneksel Halk Zanaatları : Ilgaz’da geleneksel halk zanaatları olarak; marangozluk, demircilik, bakır ve kalaycılık, semercilik, nalbantlık, taş işlemeciliği (taş yontma),taş duvar örme,terzilik gibi zanaatlar eskiden yeterli sayıda olmasına rağmen, günümüzde bu meslekler hemen hemen yok denecek kadar azdır. Tarım ve sanayideki makineleşme sonucu bazı meslekler doğrudan etkilenerek unutulmaya yüz tutmuştur. Dokumalar : Ilgaz dokumacılığa yöre olarak hiç ilgi duymamış bir durumdadır. Çok eskilerden bilinen bazı köylerde kilim, heybe, kıl çuval (teliz), önlük gibi dokuma işlerinin yapıldığını, ancak zamanımızda bu tür bir dokuma çalışması yapılmamaktadır..
Yorumlar
RSS beslemesi, bu iletideki yorumlar için.